Kastanjebloedingsziekte (KBZ)

HSB GILDEBEWONERS HOUTEN

De ziekte is besmettelijk en wordt veroorzaakt door een bacterie die zich nestelt in de bastcellen van de boom, die voor het transport van voeding zorgen. De cellen gaan daardoor dood waardoor een uitwendige bloeding ontstaat van boomsappen. Door het afsterven van de bast vermindert de sapstroom van de takken naar de wortels waardoor een boom kan afsterven. Aangezien kastanjebomen vaak monumentale en gezichtsbepalende elementen zijn in stad en landschap hecht de maatschappij veel waarde aan het behoud van de bomen.

 

Vatbare boomsoorten

Voornamelijk de Witte paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) en de Rode paardenkastanje (Aesculus x carnea) worden aangetast. In de Gele (Aesculus pavia) en de (andere) Rode Paardenkastanje (Aesculus flava) wordt de ziekte veel minder aangetroffen. Van de soorten Aesculus indica, -glabra, -parviflora en de hybride Aesculus x mutabilis zijn in Nederland slechts enkele aangetaste exemplaren bekend.

 

 

De veroorzaker

Een bacterie uit de Pseudomonas syringae-groep is de veroorzaker van de ziekte. Een tot dusverre onbekend virus uit de Clostero-groep treedt daarbij mogelijk op als stressfactor (een externe factor als droogte, of een andere schimmel of ziekte die een reeds aanwezig gezondheidsprobleem van een boom versterken).

 

Symptomen

  • Op de stam verschijnen roestbruine vlekken. Deze verspreiden zich snel over de gehele stam;
  • Uit de vlekken komt een vloeistof; de boom ‘bloedt’ als het ware. Het vocht is eerst helder maar verkleurt snel naar donkerbruin en wordt stroperig;
  • De bast gaat onder de vlekken rotten;
  • Meestal stopt het bloeden na de zomer. De vlekken drogen uit tot ruwe, zwarte korsten;
  • De bast rondom de korsten sterft af; de boom vertoont bastscheuren. Bastdelen met scheuren zijn gemakkelijk van de boom te trekken;

 

Warmtebehandeling tegen kastanjebloedingsziekte voor Nederlandse markt beschikbaar

 

8 december 2015: In 2011 ontdekten onderzoekers van Wageningen UR dat de bacterie die kastanjebloedingsziekte veroorzaakt – Pseudomonas syringae pv aesculi – in laboratorium- en kasproeven gevoelig was voor hogere temperaturen. Wanneer jonge kastanjebomen gedurende een paar dagen in een verwarmde kas van rond de 39°C werden gehouden, bleek de bacterie, maar niet de boom, het loodje te leggen. De resultaten waren dusdanig bemoedigend, dat de stap werd gezet naar grote bomen in de buitenlucht.

Onderzoekers van Wageningen ontwikkelden de warmtebehandelingsmethode. Prop Boomtechniek nam een licentie op de behandeling en ontwikkelde deze door tot een in de praktijk toepasbare behandelingsmethode. De warmtebehandeling is op dit moment de enige beschikbare methode die kastanjebloedingsziekte kan stoppen

 

 

 

 

Visuele stadia kastanjebloedingsziekte (KBZ):.

 

Het schadebeeld is heel uiteenlopend met gradaties van symptomen die rechtstreeks of onrechtstreeks van de bloedingsziekte afkomstig zijn. De aantasting kan zichtbaar worden op twijgen, op de gesteltakken of op de stam. Een deel van de boomkroon of de gehele boom kan uiteindelijk afsterven. Door de bloedingsziekte aangetaste paardenkastanjes vertonen – meestal in meer of mindere mate gecombineerd – de volgende zichtbare kenmerken:

Fase 0, geen aantasting:

Een paardenkastanje die zich in fase 0 bevindt levert met betrekking tot de KBZ geen risico op voor de gebruiksomgeving van de boom.Voornamelijk de Witte paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) en de Rode paardenkastanje (Aesculus x carnea) worden aangetast. In de Gele (Aesculus pavia) en de (andere) Rode Paardenkastanje (Aesculus flava) wordt de ziekte veel minder aangetroffen.

•Fase 1, geringe aantasting:

Er verschijnen kleine, roestbruine vlekken op de stam waaruit puntsgewijs druppels oranje, stroperige vloeistof druipt. De vlekken breiden zich geleidelijk uit. Bij het aansnijden wordt de cambiumnecrose onder deze vlekken zichtbaar. Een paardenkastanje die zich in fase 1 bevindt levert geen risico op voor de gebruiksomgeving van de boom. De aantasting door kastanjebloedingsziekte heeft nog geen nadelige gevolgen voor de boom.

•Fase 2, matige aantasting:

De vlekken breiden zich uit op de stam en zijn zichtbaar op meerdere plekken op gesteltakken. Bloedingsvlekken over 30% tot 50% van de omtrek van de gesteltakken en/of stam.

De bladbezetting is verminderd, de bladgrootte is kleiner, het blad is verkleurd.Er ontstaan scheuren in de bast. Rondom de scheuren droogt het cambiumweefsel uit en sterft af.

De conditie van de boom vermindert.

Een paardenkastanje die zich in fase 2 bevindt kan een verhoogd risico opleveren voor de gebruiksomgeving van de boom door bijvoorbeeld de aanwezigheid van afgestorven takken in de kroon van de boom. De aantasting door kastanjebloedingsziekte heeft zichtbare gevolgen voor de conditie boom.

•Fase 3, ernstige aantasting:

De bast scheurt op de ernstig aangetaste plekken verder open.

Afstervend bastweefsel over meer dan 40% van de omtrek van de gesteltakken en/of stam.

Bomen die in een goede conditie verkeren, vormen wondreactieweefsel dat echter opnieuw geïnfecteerd kan raken. De bladbezetting is verminderd, de bladgrootte is kleiner, het blad is verkleurd.

De conditie van de boom vermindert verder.

Op ernstig aangetaste bomen groeien vruchtlichamen van zwakteparasieten zoals Flammulina velutipes (Ned: gewoon fluweelpootje), Pholiota aurivella (Ned: goudvliesbundelzwam) en Pleurotus ostreatus (Ned: oesterzwam). Een paardenkastanje die zich in fase 3 bevindt kan een verhoogd risico opleveren voor de gebruiksomgeving.

Afbeeldingen symptomen kastanjebloedingsziekte (KBZ)

De kastanjeboomziekte (KBZ)

U bevindt zich hier:

Beheer aangetaste kastanjebomen (zonder herstelbehandeling):

  • In het algemeen geldt: laat zieke en gezonde Paardenkastanjes zoveel mogelijk met rust.
  • Er is dus geen reden om aangetaste bomen te kappen, tenzij er acuut gevaar bestaat voor mens en omgeving.
  • Voorkom werkzaamheden aan aangetaste bomen; zo kan eventuele verspreiding van de ziekte worden voorkomen.
  • Voorkom daarnaast maaischade aan de boomvoet;
  • Indien snoei aan een aangetaste boom noodzakelijk is, dan dient het gereedschap na de snoei ontsmet te worden. Indien meerdere aangetaste bomen dienen te worden gesnoeid, dan dient het gereedschap na elke boom ontsmet te worden.

 

Omgang met en verwerking van aangetast materiaal:

  • Aangetaste bomen kunnen het beste blijven staan. Ze hoeven niet direct te worden gerooid;
  • Indien er acuut gevaar voor de omgeving bestaat dan kan het materiaal ter verbranding of compostering worden aangeboden;
  • Vervoer van aangetast materiaal dient uitsluitend afgedekt te gebeuren;
  • Geadviseerd wordt om materiaal van Paardenkastanjes gezamenlijk in te zamelen en te verwerken.
  • Verwerken door te verbranden of te composteren
  • Versnipperd materiaal kan worden gecomposteerd, mits de composteercondities goed worden gecontroleerd (o.a. minimale temperatuur van 60°C in de gehele hoop).

 

Voor de meest recente informatie omtrent de omgang met de kastanjeziekte wordt verwezen naar: www.kastanjeziekte.wur.nl

 

Nader onderzoek stabiliteit of breukgevoeligheid

De stabiliteit van een boom kan worden onderzocht met een trekproef. Met behulp van een kabel wordt dan een normale windbelasting op de boom uitgeoefend. Door de uitkomsten van de trekproef te extrapoleren naar bijvoorbeeld de kracht van een stevige rukwind, kan berekend worden of de desbetreffende boom het risico loopt om te waaien.

 

De breukgevoeligheid van een boom kan onderzocht worden met een Picus geluidstomograaf. De Picus-scan geeft een veel nauwkeuriger beeld van de omvang van een mogelijke aantasting waardoor de kans verkleind wordt dat een boom ten onrechte gekapt wordt.

Met de Picus-scan worden geluidssignalen door het hout gezonden en opgevangen door sensoren die rond de stam zijn aangebracht. Aangezien aantastingen in de houtstructuur deze geluidsgolven met een andere snelheid doorgeven dan de gezonde houtdelen, geeft dat informatie over de kwaliteit van de stam en zware takken. Ook kunnen zo holtes en scheuren worden opgespoord.

Speciale programmatuur vertaalt de gegevens in een driedimensionaal beeld. De verschillende snelheden waarmee de geluidssignalen door de boom heen gaan worden omgezet in verschillende kleurcoderingen:

  • een bruine kleur geeft aan dat het hout van goede kwaliteit is
  • een paarse kleur geeft aan dat het hout al behoorlijk is afgebroken
  • een blauwe kleur geeft aan dat het hout zeer sterk is aangetast of dat er een holte in de stam zit

 

3D Picus-scan

De voordelen van het werken met de Picus-scan, ten opzichte van andere methodes, is dat er nauwelijks schade aan de boom wordt veroorzaakt en dat het een duidelijk plaatje oplevert.

Boomveiligheidscontrole

 

Visual Tree Assessment (VTA-inspectie)

Volgens de bomenbeheerder gemeente Dordrecht: 'VTA = Gewoon kijken met je gezonde verstand'

De VTA-methode wordt op dit moment in Nederland door boomeigenaren het meeste gebruikt voor het beoordelen van afwijkingen die duiden op gebreken van een boom. VTA-inspectie geeft een zo goed mogelijke indruk van de conditie, stabiliteit en veiligheid van de boom.

 

Naast direct zichtbare afwijkingen is er ook aandacht voor de biologische en de mechanische ontwikkelingsaspecten van de boom. Alle VTA-inspectiegegevens worden per individuele boom bijgehouden in een beheersysteem.

 

Het principe van het VTA-onderzoek is gebaseerd op de stelling dat een boom een constante spanning kent waarbij het resultaat van alle op de boom uitgeoefende krachten gelijk is aan nul. Er wordt gecontroleerd op zaken als de aanwezigheid van vruchtlichamen van schimmelsoorten, insecten, holten, inrottingen, mechanische beschadigingen, kleeftakken en dood hout.

 

De visuele boomveiligheidscontrole is hieronder schematisch weergegeven

 

 

 

 

 

 

 

Praktijk voorbeelden (VTA)

 

Boomcontrole in Utrecht

Indien de gemeente de VTA-inspecties op de juiste wijze uitvoert en op en basis daarvan zo nodig actie onderneemt, voldoet de gemeente aan de wettelijke zorgplicht. De meeste bomen in de stad worden eens per 3 jaar gecontroleerd (jonge bomen eens per 5 jaar).

 

Bomen op een risicovolle locatie, langs een drukke verkeersweg, of grote oude bomen worden elk jaar gecontroleerd. De bomen langs de Oudegracht en Nieuwegracht worden vanwege de unieke groeiplaats sinds 2010 zelfs ieder half jaar gecontroleerd.

 

 

Bomen die in slechte staat verkeren en hierdoor op termijn gevaar gaan opleveren voor hun omgeving, komen op de vellijst. Bij ernstige aantastingen waarbij direct gevaar voor de omgeving is, kan zelfs een noodkap volgen.

Film over VTA-inspectie in Utrecht

Als er naar aanleiding van de visuele inspectie aanwijzingen zijn voor verborgen gebreken zal de boominspecteur met behulp van een prikstok en een schop kijken of de stam of de wortels rot zijn. Indien er nog steeds twijfel is zal de gemeente een nader onderzoek doen, naar bijvoorbeeld de stabiliteit of breukgevoeligheid van een boom

Film beheer straatbomen in Den Haag

Gepubliceerd:

08 december 2015

Laatste wijziging:

08 december 2015

Iedere dag zijn meer dan 100 boomverzorgers, hoveniers en veel andere collega’s bezig om te zorgen voor de Haagse bomen. In een korte film van 8 minuten wordt uitgelegd wat er nodig is om onze stad mooi, groen en veilig te houden.

 

In de film ziet u hoe het proces verloopt van planten, snoeien, jaarlijkse veiligheidscontrole tot aan een eventuele kapvergunning en herplant.